Waarom je wilt wat een ander wil

Hier is een ongemakkelijke gedachte om mee te beginnen: veel van wat je wilt, wil je niet uit jezelf. Je wilt het omdat iemand anders het wil. De Franse denker René Girard maakte hier zijn levenswerk van, en zijn idee — de mimetische begeerte — is een van die inzichten die je, eenmaal gezien, overal terugziet. Begeerte, zei Girard, is nabootsing. We kijken naar wat de ander nastreeft, en gaan het ook nastreven. Niet omdat het ding zo intrinsiek waardevol is, maar omdat het willen zelf besmettelijk is.

Denk aan hoe een speelgoed dat in de hoek lag plots onweerstaanbaar wordt zodra een ander kind het oppakt. Dat kind zijn wij, ons leven lang, alleen met duurdere dingen: de auto, de titel, de buurt, het soort bedrijf dat "men" succesvol vindt. We denken autonoom te kiezen, maar vaak nemen we onze verlangens klakkeloos over van de mensen om ons heen — van collega's, concurrenten, tijdlijnen vol andermans levens.

Het gevolg: iedereen vecht om hetzelfde

Als begeerte nabootsing is, ontstaat er een voorspelbaar probleem: iedereen gaat hetzelfde willen, en dus om hetzelfde vechten. Girard zag daarin de wortel van veel menselijk conflict — rivaliteit niet ondanks gelijkenis, maar juist dóór gelijkenis. Hoe meer twee mensen op elkaar lijken en hetzelfde nastreven, hoe feller de strijd. Het is geen toeval dat de bitterste concurrentie vaak woedt tussen wie het meest op elkaar lijken.

De investeerder Peter Thiel, die bij Girard studeerde, trok hieruit een scherpe ondernemersles. Concurrentie, zei hij provocerend, is voor wie verliest — niet omdat winnen niet telt, maar omdat meevechten in de kudde betekent dat je vecht om hetzelfde als alle anderen, met dalende marges en stijgende ellende. De echte kans ligt elders: in iets unieks bouwen waar niemand anders staat. Ontsnappen aan de nabootsing.

De bevrijdende kant

Want hier zit, naast het ongemak, iets bevrijdends. Zodra je doorziet dat veel van je verlangens geleend zijn, kun je iets doen wat daarvoor onmogelijk was: kiezen. Je kunt jezelf de vraag stellen die Thiel beroemd maakte — welke waardevolle waarheid deelt bijna niemand met je? — en de plek zoeken die de kudde over het hoofd ziet. De beste kansen liggen zelden waar iedereen al kijkt; ze liggen in de blinde vlek van de consensus. Niet de tiende concurrent worden in een verzadigde markt, maar de plek vinden die anderen niet zien omdat ze allemaal naar elkaar kijken.

En op persoonlijk vlak is de winst misschien nog groter. Wie merkt dat hij iets najaagt puur omdat de omgeving het najaagt, kan zich afvragen: wil ík dit eigenlijk? Of jaag ik andermans verlangen na? Dat is, in de woorden van een oudere filosoof, de eerste stap naar worden wie je bent in plaats van wie de kudde toevallig is.

Een moment om mee te nemen: noem één ding dat je op dit moment hard nastreeft. Vraag eerlijk: zou ik dit ook willen als niemand om me heen het wilde of had? Soms is het antwoord een volmondig ja — dan is het van jou. Soms schrik je. Beide antwoorden zijn waardevol.

Vertrouwensscore 0.8 — Girards mimetische theorie is invloedrijk maar ook bediscussieerd; ze verklaart veel, niet alles, en is moeilijk hard te toetsen — neem haar als krachtige lens, niet als bewezen wet. Thiels toepassing komt uit zijn eigen werk (Zero to One). De praktische les over kansen en zelfkennis staat los van de vraag of de theorie volledig klopt.