Gratis om te lezen

Eén vraag scheidt kennis van geloof, en beschermt je tegen oplichters, goeroes en je eigen overtuigingen: wat zou dit kunnen weerleggen? Over Popper en falsifieerbaarheid als dagelijks gereedschap.

De oudste truc tegen stress is tweeduizend jaar oud en past op één regel: scheid wat je in de hand hebt van wat niet. Een praktische blik op de dichotomie van Epictetus.

Een denkmachine is op haar best wanneer je haar niet gelooft, maar gebruikt om scherper te denken. En haar daarna narekent. Een eerlijke kijk op werken met AI.

Was het leven-als-lijden er al vóór het christendom, of bracht de kerk dat pas? Een eerlijk antwoord op een verrassend scherpe vraag. En wat het ons leert over wie de betekenis van het lijden beheert.

Van de Romeinse Republiek tot vandaag volgt de opkomst van de sterke man een vast recept. Het mechanisme begrijpen, zonder partij te kiezen, is je beste bescherming tegen zowel naïef enthousiasme als blinde afkeer.

Begeerte is nabootsing: we willen dingen vooral omdat anderen ze willen. Wie dat doorziet, kan kiezen wat hij werkelijk najaagt. En vindt kansen waar de kudde niet kijkt.

De vader van de economie bedacht ook het scherpste morele kompas dat er is: stel je een eerlijke, geïnformeerde buitenstaander voor die met je meekijkt. En vraag of die het zou goedkeuren. Over Adam Smith en het geweten.

Hoe wordt een stad van miljoenen elke ochtend gevoed zonder dat iemand het regelt? Het antwoord onthult waarom een prijs gestolde kennis is. En waar die boodschapper liegt. Over Hayek, en de grens van het ontwerpbare.

Het nieuwe komt op door het oude weg te vagen, dat is geen bijwerking van vooruitgang, maar de motor zelf. Over Schumpeter, de ondernemer als ontwrichter, en de mens die onder de storm bedolven raakt.

Wil je weten of een regel eerlijk is? Bedenk hem alsof je niet weet welke plek je straks in de samenleving krijgt, arm of rijk, sterk of zwak. Over Rawls, en een gedachte-experiment dat je oordeel zuivert.

De oudste wet ter wereld geldt als toppunt van barbaarse wraak. Het tegendeel is waar: 'oog om oog' was een van de eerste remmen die de mens op zichzelf zette, het moment waarop wraak een regel werd.

Er bestaat een toets van 250 jaar oud die echt mooi scheidt van alles wat zich als mooi vermomt om je iets te verkopen: vind je het belangeloos mooi, of wil je het gewoon hebben? Over Kant, en het verschil tussen schoonheid en begeerte.

Een machine schrijft je een gedicht dat je raakt, schildert een beeld dat je zou ophangen. Maakte ze kunst? Een beroemd gedachte-experiment, nu met een penseel, over het verschil tussen een mooi patroon en een geest die iets bedoelt.

'Decadent' is een van de oudste beschuldigingen, en ze beleeft weer een hoogtijdagen: de aanklacht dat een zachte, welvarende cultuur haar zenuw kwijt is. Er is een serieuze versie van dat verwijt en een serieuze weerlegging. En de eerlijkheid zit in het allebei vasthouden.

Aan beide politieke uitersten klinkt dezelfde verleiding: een verstard systeem moet breken om te vernieuwen, soms moet je het laten instorten. Er is een echt argument vóór en een serieus moreel bezwaar. En wat je gelooft, verraadt waar je denkt te staan als het breekt.

'De geschiedenis herhaalt zich niet, maar ze rijmt', een rake zin, en passend voor een stuk over het goed hebben: vrijwel zeker niet van Mark Twain. Over waarom patronen geen profetieën zijn, en het verschil tussen de ingenieur en de waarzegger.

Een voorspelling die '73 procent kans op recessie' zegt, klinkt streng. Vaak is het juist het tegendeel van streng: echte onwetendheid in een net pak van cijfers. Over een eeuw oud onderscheid dat je elke voorspelling anders laat lezen.

Je kunt de toekomst niet voorspellen. Stop dus met proberen. En bouw zó dat je vergissen je niet de kop kost. Het is de oudste overlevingswijsheid die er is, en het bruikbaarste dat een bouwer kan meedragen.

Wie iets wil veranderen en niet kan voorspellen hoe het uitpakt, heeft twee verleidelijke wegen, en allebei zijn ze fout. De ene zegt: het is toch bepaald, doe geen moeite. De andere: ik weet waar het heen gaat, dus alles mag. De eerlijke weg loopt ertussendoor.

Het oudste verhaal dat de mensheid bewaarde, gaat over een man die niet kon aanvaarden dat hij zou sterven. Vierduizend jaar later vertellen we het opnieuw, in laboratoriumjassen. Over Gilgamesj, het gevecht tegen veroudering, en de slang die nog steeds wegglijdt.

Je komt tijd niet tekort. Ze wordt van je gestolen. En anders dan geld krijg je haar nooit terug. Een Romein schreef de aanklacht tweeduizend jaar geleden; ze is sindsdien alleen maar scherper geworden.

We zien de dood als de dief van betekenis. De diepere stelling, van de Stoa tot Heidegger, draait het om: juist omdat het leven eindigt, doet er iets in toe. Een eindeloos leven zou gewichtloos zijn.

Burn-out lijkt een kwaal van nu, maar zijn oudste beschrijving staat in een vierde-eeuwse woestijn. Wat is er veranderd tussen de monnik en de medewerker. En wat niet?

Hoe harder je naar rust grijpt, hoe meer ze ontglipt. Een wet die klinkt als een paradox en werkt als natuurkunde, bij Alan Watts en, langs een andere weg, bij de Stoa.

Lang kwam het gevaar van de ander, de meester, de bewaker, het dorp. Maar we hebben de blik ingeslikt, en daarmee wordt de vraag vreemd: zijn we nog een gevaar voor elkaar, of vooral voor onszelf?

Plato's grot is bijna vierentwintig eeuwen oud en nog altijd het scherpste beeld van een gemaakte werkelijkheid. Maar zijn oplossing, laat de wijzen beslissen wat echt is, is gevaarlijker dan de kwaal.

Niet alle beïnvloeding is manipulatie. En het onvermogen om het verschil te zien, is zelf gevaarlijk. Over Aristoteles' neutrale wapen, en de val van het cynisme dat alles propaganda noemt.

We geloven graag dat de massa geprogrammeerd wordt. Want het verklaart waarom de anderen het oneens met ons zijn. De wetenschap vertelt een nuchterder, ongemakkelijker verhaal.

Wie zegt 'ik vertrouw niets en niemand', vertrouwt in werkelijkheid enorm veel. Wittgenstein liet zien waarom totale twijfel zichzelf opheft. En waar het vertrouwen dan naartoe verhuist.

Het klinkt als het meest cartesiaanse advies denkbaar, denk zelf na, vertrouw geen autoriteit blind. En het is precies het omgekeerde van wat Descartes deed.

Soms is twijfel niet iets wat in een geest groeit. Soms wordt ze gemaakt, in een vergaderzaal, met een budget, als strategie. Over de kooplieden van de twijfel, en het verschil tussen wantrouwen dat je is aangepraat en wantrouwen dat je verdiend hebt.

Twee van de invloedrijkste voorspellingen over kunstmatige intelligentie hadden een harde deadline. En beide deadlines zijn allang verstreken.

Een gedachte-experiment over een robot met IQ 150 stelt een vraag die de mensen die intelligentie het langst bestuderen zelf al hebben afgeschoten.

De hoogleraar die weigerde te kiezen tussen twee waarheden, en wat dat betekent voor wie vandaag beslist waarin te investeren.