De koning die de dood niet kon verslaan

Het oudste grote verhaal dat de mensheid bewaarde, gaat over een man die niet kon aanvaarden dat hij zou sterven. Dat is geen toeval. En vierduizend jaar later vertellen we het opnieuw, nu in laboratoriumjassen.

Gilgamesj en de plant van de jeugd

In het Gilgamesj-epos, waarvan de oudste versies teruggaan tot rond 2100 voor onze jaartelling, heeft koning Gilgamesj alles, macht, roem, een stad met machtige muren, tot zijn vriend Enkidu sterft. Dan ziet hij voor het eerst dat ook hij zal sterven, en het is ondraaglijk. Hij trekt de wildernis in op zoek naar het eeuwige leven, en vindt zelfs de plant die de jeugd herstelt. Maar terwijl hij even baadt, eet een slang haar op en glijdt verjongd weg. De oudste held uit de literatuur keert met lege handen terug. Wat hem rest, zegt het epos, is niet de onsterfelijkheid, maar het werk dat hij achterlaat en het leven dat hij nog heeft.

De slang heet nu Snake Oil

Kijk naar onze tijd en je ziet Gilgamesj' tocht opnieuw. In Silicon Valley is het gevecht tegen veroudering een industrie geworden: naar schatting meer dan vijf miljard dollar in longevity-startups de afgelopen vijfentwintig jaar. Een tech-miljardair als Bryan Johnson slikt meer dan honderd pillen per dag, laat zich het bloedplasma van zijn tienerzoon infuseren, meet obsessief zijn biologische leeftijd en zegt botweg dat hij niet gelooft dat hij zal sterven; zijn beweging heet "Don't Die". Jeff Bezos en Peter Thiel staken er fortuinen in. Het is dezelfde queeste, de dood herdacht als een softwarefout die je kunt patchen. En de geschiedenis heeft humor: Johnsons eigen merk olijfolie heet, ik verzin het niet, Snake Oil. De slang uit het oudste verhaal glijdt nog steeds weg met de plant van de jeugd.

De eerlijke afweging

Dit is geen onzin om weg te lachen. De sterkste versie van het streven is simpel: het verlengen van gezónde levensjaren is gewoon geneeskunde, voortgezet. Wie weigert een kuur die kanker geneest of dementie uitstelt? Niemand.

De tegenstem is even ernstig. Er is een verschil tussen het genezen van een ziekte en het weigeren van de menselijke conditie zelf. Een cultuur die de dood gaat zien als een te verhelpen mankement, dreigt juist datgene te verliezen wat het leven kostbaar maakt: de eindigheid die er gewicht aan geeft. Sommige gezondheidsdeskundigen signaleren inmiddels een "longevity-fixatiesyndroom", een obsessie met de biologische klok die mensen niet geruster maakt maar angstiger. En dat is het stille verwijt dat het epos al fluisterde: zoveel jaren najagen, en ondertussen vergeten te leven.

En er is een ongemak dat het epos al kende: Gilgamesj was een kóning, en het eeuwige leven was iets voor goden en helden, niet voor de waterdrager. Ook nu is de plant van de jeugd het duurst voor wie haar het minst nodig heeft, de eerste die haar mag proberen is de miljardair, niet de verpleegkundige. Een wereld waarin de rijken hun jaren bijkopen terwijl de rest gewoon sterft, is geen overwinning op de dood maar een nieuwe ongelijkheid. En zelfs in het verhaal krijgt Gilgamesj te horen, van de enige mens ooit onsterfelijk gemaakt, dat sterven nu eenmaal het menselijke lot is.

De vraag die blijft

Want dat is de vraag die het verhaal stelt en het lab niet kan beantwoorden: als je dertig jaar bij kon kopen, zou je dan eindelijk gaan leven, of zou je die jaren net zo besteden als de uren van vandaag? Meer tijd is geen meer leven als je de tijd niet bewoont. De plant van de jeugd, zelfs als je haar hield, zou je de urgentie kunnen kosten die je deed leven.

Een moment om mee te nemen: als je morgen gegarandeerd dertig jaar extra kreeg, zou je dan eindelijk beginnen te leven, of zou je ze besteden precies zoals de uren van vandaag?